Το Ποντιακό Ζήτημα

Η πτώση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, του τελευταίου προπυργίου του Ελληνισμού στην Ανατολής, οκτώ χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης, σηματοδοτεί το τέλμα μιας εποχής και την έναρξη μιας άλλης, αναφορικά με τον Ποντιακό Ελληνισμό και την κυριαρχία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η τελευταία πράξη του δράματος παίχτηκε μετά από τέσσερις και πλέον αιώνες, όταν το κίνημα των Νεότουρκων αποφάσισε “ εθνική κάθαρση” με την σφαγή 1.500.000 Αρμένιων, 750.000 Ασσυρίων, 353.000 Ποντίων και λοιπόν μη μουσουλμανικών πληθυσμών της Ανατολής.

Το σχέδιο ήταν απλό και αποτελεσματικό, εμπνευστής ο γερμανός στρατηγός Λίμαν Φόν Σάντρες, εκτελεστής ο εθνάρχης του σημερινού Τούρκικου κράτους Μουσταφά Κεμάλ, ο οποίος αποβιβάστηκε με το στράτευμα του στην Αμισός την 19η Μαΐου του 1919 με τελικό σκοπό να αποδεκατίσει τους Πόντιους, Έλληνες στην καταγωγή, αυτόχθονες κάτοικοι που μιλούσαν ένα γλωσσικό ιδίωμα παραπλήσιο της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας.

Στόχος του κεμαλισμού ήταν να αμφισβητήσει το δικαίωμα των Ποντίων στην ύπαρξη, το δικαίωμα στον σεβασμό της εθνικής και πολιτικής τους ταυτότητας, το δικαίωμα να διαμένουν και να διακατέχουν ειρηνικά το έδαφος τους. Συνεργοί του Κεμάλ στο Ποντιακό Ολοκαύτωμα οι γερμανοί σύμμαχοί του, με την ανοχή των μεγάλων δυνάμεων της εποχή και, εκτελεστικά του όργανα, οι τσέτες. Σφαγές, εκτοπισμοί, εξορίες, βιασμοί, καταστροφές, κάψιμο ολόκληρων χωριών, λεηλασίες περιουσιών, «Τάγματα Εργασίας» στα οποία ήταν υποχρεωμένοι να ενταχθούν όλοι οι άνδρες από 16 έως 55 ετών. Χιλιάδες έλληνες καήκαν ζωντανοί μέσα σε ναούς , γυναίκες βιάστηκαν, και γενικά το 90% των Ελλήνων της Πάφρας αφανίστηκε. Ποτέ κανείς στην σύγχρονη ιστορία μας, δεν μας προσέβαλλε τόσο βάναυσα και βάρβαρα. Τόσο εμείς οι απόγονοι των θυμάτων του κεμαλισμού όσο και οι 353.000 επίσημα καταγεγραμμένοι νεκροί μας, ζητούμε ηθική δικαίωση.

Η γενοκτονία delictum in preascriptio, για το διεθνές δίκαιο αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα κατά του ανθρώπινου γένους. Το διεθνές δίκαιο καθιέρωσε επίσημα τον νομικό όρο «γενοκτονία» λίγο πριν από τη Δίκη της Νυρεμβέργης. Με αυτόν τον όρο αποδίδεται κυριολεκτικά το έγκλημα που στοχεύει στη συστηματική, με βίαια ως επί το πλείστον μέσα, μαζική εξόντωση μιας εθνότητας , μιας τάξης , μιας φυλής ή μιας θρησκευτικής ομάδας ή τμήματος αυτής σε ορισμένο τόπο. Ως μέσα γενοκτονίας χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς σφαγές, σωματικές βλάβες, στειρώσεις μετατοπίσεις πληθυσμών, φόνοι κάθε είδους, καθώς και σειρά απαγορευτικών μέτρων επί εθνικών, θρησκευτικών, γλωσσικών, ηθικών, ιστορικών ή άλλων παραδόσεων προκειμένου να επέλθει διαφοροποίηση ή αλλοίωση της καταδιωκόμενης φυλής με βέβαιη την συν τω χρόνω απώλεια του εθνικού και φυλετικού γνωρίσματός της.

Το έγκλημα της γενοκτονίας ακολούθησε το έγκλημα της σιωπής.

Το θέμα της γενοκτονίας των Ποντίων αρχικά υποβαθμίστηκε με την γνωστή θεωρίας της ανταλλαγής των πληθυσμών με την Συνθήκη της Λωζάννης. Οι διώξεις κατά των Ποντίων άρχισαν από το 1908 και κορυφώθηκαν το 1922. Ουσιαστικά το ‘23, έτος υπογραφής της Συνθήκης, στον ιστορικό Πόντο δεν είχε μείνει κανένας Πόντιος χριστιανός στο θρήσκευμα.

Το Ποντιακό ζήτημα παρέμεινε για πολλά χρόνια στο περιθώριο για λόγους που σχετίζονταν με την υποτιθέμενη ελληνοτουρκική φιλία. Η σύναψη δε της συνθήκης της Άγκυρας το 1930 αποτέλεσε την οριστική διακοπή των προσδοκιών για επιστροφή των προσφύγων, και την ανάκτηση των περιουσιακών τους στοιχείων, ενώ παράλληλα οι Πόντιοι της ΕΣΣΔ βίωναν μία νέα γενοκτονία. Μα η πιο σημαντική επίπτωση της συμφωνίας Βενιζέλου – Κεμάλ - Ινονού, ήταν η εκδίωξη της μνήμης από το προσκήνιο, που είχε ως αποτέλεσμα οι Πόντιοι, να φαίνονται στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο ως μία φολκλορική ομάδα όπου κυριαρχούσαν ο χορός και το τραγούδι. Οι Πόντιοι με την εγκατάσταση τους στην Ελλάδα συνέβαλαν ουσιαστικά στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας χάριν στην δημιουργικότητα και εργατικότητα που τους διέκρινε, προσέφεραν πληθώρα εργατικών χεριών, εισήγαγαν νέα είδη και τεχνικές στον τομέα της γεωργία, της μεταποίησης και της αξιοποίησης ακαλλιέργητων εδαφών, πέραν της συμβολής τους στα γράμματα και στις τέχνες.

Πάρα την κοινή ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, το Ποντιακό αποτέλεσε μέρος του ευρύτερου αποσιωπημένου εθνικού ζητήματος.

Το Ποντιακό είναι ένα ξεχωριστό εθνικό ζήτημα με ιδιαίτερες διαστάσεις στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής, είναι ένα ζήτημα του 21ου αιώνα, στην ανάδειξη του οποίου συνέβαλαν και οι έλληνες του εξωτερικού με παρεμβάσεις στον ΟΗΕ και άλλους διεθνής οργανισμούς, χαρακτηριστικό παράδειγμα η ανέγερση μνημείου αφιερωμένου στην Ποντιακή γενοκτονία στο Τορόντο, στην Φιλαδέλφεια, στην Στουτγάρδη και σε άλλα σημεία της υφηλίου. Την γενοκτονία των Ποντίων αναγνώρισαν αρκετές πολιτείες και δήμοι της Αμερικής, της Αυστραλίας και του Καναδά καθώς και το Κοινοβούλιο της Σουηδίας και της Φιλανδίας.

Στο αγώνα για την διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας συνέβαλαν καθοριστικά και μη Έλληνες, όπως Σουηδούς, Βρετανούς και Ολλανδούς βουλευτές, υποστηρικτές και υπερασπιστές της ιστορικής μνήμης, της αλήθεια και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ένταξη του ποντιακού ζητήματος στην πολιτική και διπλωματική ατζέντα της χώρας, η διεθνοποίηση της γενοκτονίας, η προβολή και στήριξη των στοιχείων της πολιτισμικής ποντιακής ταυτότητας από το ελληνικό κράτος, η ενσωμάτωση της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού στον κορμό της εθνικής εκπαίδευσης, η οικονομική επανασύνδεση του ελλαδικού με τον παρευξείνιο χώρο και η ανάδειξη της γεωστρατηγικής σημασίας του, στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, είναι μερικές από τις κατευθύνσεις του ζητήματος. Οι εθνολόγοι του Πανεπιστημίου της Βόννης, ανακάλυψαν ανάμεσα στις 47 μικρές εθνότητες που κατοικούν στην Τουρκία, και τους Ελληνόφωνους Μουσουλμάνους - Κρυπτοχριστιανούς, καθώς και τους Τουρκόφωνους Μουσουλμάνους Ελληνικής εθνικής συνειδήσεως που κατοικούν σε διάφορες περιοχές του Πόντου και πληθυσμιακά υπερβαίνουν το 1.000.000 ψυχές. Έχουμε τα ίδια ήθη και έθιμα, μιλάμε την ίδια διάλεκτο, έχουμε τους ίδιους χορούς, τα ίδια τραγούδια και μαγειρεύουμε τα ίδια φαγητά.

Οι Πόντιοι έζησαν επί 3.000 χρόνια σε έναν ευλογημένο τόπο, όπου καθ’ όλη τη διάρκεια της πολυτάραχης ιστορικής του διαδρομής, κατάφεραν να επιβιώσουν χάριν στην αποφασιστικότητα, την επιμονή, την εργατικότητα και το εφευρετικό τους πνεύμα. Τούτη η διαδρομή των 3.000 χρόνων επιβεβαιώνει ότι οι Πόντιοι είναι συμμέτοχοι στην Παγκόσμια ιστορία, και στην διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Ο Διογένης ο Κυνικός που κατάγονταν από την Σινώπη του Πόντου, όταν τον ρωτούσαν στην Αθήνα και την Κόρινθο, όπου διέμενε και δίδασκε, τι είσαι, απαντούσε: Πολίτης του κόσμου, Κοσμοπολίτης.

Ο Στράβων, ο οποίος καταγόταν από την Αμάσεια του Πόντου και χάριν αυτού έχουμε την πρώτη εικόνα της Ευρώπης, ως γεωγράφος, συγκαταλέγεται στους διασημότερους της αρχαίας εποχής.

Όλοι γνωρίζουμε έναν από τους πρωτοπόρους της ιταλικής και ευρωπαϊκής αναγέννησης, τον Φιλόσοφο - θεολόγο και αργότερα Καρδινάλιο Βησσαρίωνα που κατάγονταν από την Τραπεζούντα του Πόντου.

Αυτό που δεν είναι γνωστό είναι ότι οι απόγονοι αυτών των μεγάλων ανδρών, πού τόσο συνέβαλαν στον ευρωπαϊκό και τον παγκόσμιο πολιτισμό, υπέστησαν στις αρχές του 20ου αιώνα, μια πολιτική βίας, σφαγών, εκτοπίσεων, γενοκτονίας, με αποτέλεσμα να διασκορπιστούν σε διάφορα σημεία της υφηλίου και να γίνουν κατά την ρήση του Διογένη πολίτες του κόσμου.

Εμείς οι απόγονοι τους - πολίτες του κόσμου σε όποιο σημείο της υφηλίου και αν βρεθούμε από εσωτερική ψυχική ανάγκη ψάχνουμε να βρούμε τους τεμέτερον. Εμείς οι πολίτες του κόσμου θυμόμαστε και διεκδικούμε! Δεν υπήρξε ποντιακό σπίτι που να μην θρήνησε θύματα!

Η Ημέρα της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού, είναι επέτειος μνήμης, ευθύνης και στοχασμού. Είναι ημέρα απόδοσης τιμής, όχι μόνο στα χιλιάδες θύματα των Νεότουρκων μακελάρηδων, αλλά και στην ίδια την ιστορική αλήθεια, που δεν παραγράφεται και δεν ακρωτηριάζεται, δεν παραποιείται και δεν στριμώχνεται στην λήθη. Η Τουρκία οφείλει ένα ηχηρό συγγνώμη στην ανθρωπότητα.

Όλοι οι Έλληνες Ποντιακής καταγωγής και μη απανταχού στην υφήλιο ας ενώσουμε τις φωνές μας, με την φωνή των απανταχού ποντιακών συλλόγων, ενενήντα χρόνια μετά την Συνθήκη της Λωζάννης, και να ζητήσουμε από την Διεθνή κοινότητα την καθιέρωση της 19ης Μαϊου ως ημέρα μνήμης όλων των θυμάτων του Κεμαλισμού καθώς και την καταδίκη της Τουρκίας για την γενοκτονία των Ποντίων και των άλλων λαών της Ανατολής.

Υ/Γ Το παρόν κείμενο εμπεριέχει ιδέες και σκέψη του Κύριου Μιχάλη Χαραλαμπίδη, πρωτεργάτη της ανάδειξης και της διεθνούς αναγνώρισης της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Θεωρώ ιερή υποχρέωση μου, ως Ποντιακής καταγωγής Ελληνίδα να τον ευχαριστήσω, για την ανιδιοτελή και ακούραστη συνεισφορά του αναφορικά με την ανάδειξη του Ποντιακού ζητήματος σε εθνικό και διεθνές επίπεδο καθώς και στην διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Εμείς οι Πόντιοι του οφείλουμε την ιστορική μας μνήμη, τη στιγμή που οι εκάστοτε κυβερνώντες εδώ και εννέα δεκαετίες φροντίζουν επιμελώς στην υποβάθμιση των θεμάτων τούτων.

Η Μαρίνα Τσολακίδου είναι δικηγόρος και δραστηριοποιείται στη πόλη του Ναυπλίου.

Picture By: pontos-news.gr